Trong quá trình đấu tranh phòng, chống tội phạm, khởi tố vụ án hình sự là giai đoạn đầu tiên và có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong tố tụng hình sự. Đây là căn cứ để cơ quan có thẩm quyền tiến hành các hoạt động điều tra, truy tố và xét xử nhằm xử lý người phạm tội, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức và cá nhân.
Tuy nhiên, trên thực tế nhiều người vẫn chưa hiểu rõ khởi tố vụ án hình sự là gì, cơ quan nào có thẩm quyền khởi tố, căn cứ khởi tố và trình tự thực hiện như thế nào. Bài viết dưới đây của Công ty Luật Trường Nhựt sẽ giúp Quý khách hàng hiểu rõ các quy định pháp luật hiện hành về vấn đề này.
Khởi tố vụ án hình sự là việc cơ quan có thẩm quyền ra quyết định khởi tố vụ án khi xác định có dấu hiệu của tội phạm xảy ra.
Theo Điều 143 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015:
“Chỉ được khởi tố vụ án hình sự khi đã xác định có dấu hiệu tội phạm.”
Như vậy, khởi tố vụ án hình sự là giai đoạn mở đầu của quá trình tố tụng hình sự, đánh dấu việc Nhà nước chính thức sử dụng quyền lực tố tụng để điều tra hành vi có dấu hiệu tội phạm.
Việc khởi tố không đồng nghĩa với việc xác định một cá nhân cụ thể có tội, mà chỉ là xác nhận có căn cứ cho rằng đã xảy ra hành vi phạm tội cần được điều tra làm rõ.
Khởi tố vụ án hình sự có vai trò quan trọng bởi:
Nếu không có quyết định khởi tố vụ án thì cơ quan điều tra không được thực hiện các hoạt động điều tra theo trình tự tố tụng hình sự.
Theo Điều 143 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, chỉ được khởi tố vụ án khi xác định có dấu hiệu tội phạm.
Dấu hiệu tội phạm có thể được xác định thông qua các nguồn tin sau:
Tố giác về tội phạm là việc cá nhân phát hiện hành vi có dấu hiệu tội phạm và thông báo cho cơ quan có thẩm quyền.
Ví dụ:
Tin báo về tội phạm thường được cung cấp bởi cơ quan, tổ chức hoặc cá nhân thông qua các hình thức khác nhau.
Ví dụ:
Là văn bản của cơ quan nhà nước kiến nghị cơ quan điều tra xem xét khởi tố vụ án khi phát hiện dấu hiệu tội phạm trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.
Ví dụ:
Trong quá trình tuần tra, kiểm tra hoặc thực hiện nhiệm vụ, cơ quan có thẩm quyền có thể trực tiếp phát hiện hành vi phạm tội.
Ví dụ:
Người thực hiện hành vi phạm tội tự nguyện khai báo với cơ quan có thẩm quyền về hành vi của mình.
Đây cũng là một trong những nguồn thông tin để xem xét khởi tố vụ án hình sự.
Theo Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, các cơ quan có thẩm quyền khởi tố vụ án hình sự gồm:
Bao gồm:
Đây là cơ quan chủ yếu thực hiện việc khởi tố vụ án hình sự.
Viện kiểm sát có quyền theo khoản 3 điều 3 luật tổ chức viện kiểm sát nhân dân:
Trong quá trình xét xử, nếu phát hiện có dấu hiệu bỏ lọt tội phạm hoặc hành vi phạm tội mới thì Hội đồng xét xử có quyền kiến nghị hoặc ra quyết định khởi tố vụ án theo quy định pháp luật.
Bao gồm:
Theo Điều 145 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, mọi tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố đều phải được tiếp nhận đầy đủ.
Các cơ quan có trách nhiệm tiếp nhận gồm:
Việc từ chối tiếp nhận tin báo là hành vi vi phạm pháp luật.
Sau khi tiếp nhận, cơ quan có thẩm quyền tiến hành:
Mục đích là xác định có hay không dấu hiệu tội phạm.
Sau khi xác minh, cơ quan có thẩm quyền sẽ ra một trong các quyết định sau:
Được ban hành khi có đủ căn cứ xác định dấu hiệu tội phạm.
Được ban hành khi không có căn cứ xác định tội phạm hoặc thuộc trường hợp không được khởi tố.
Áp dụng khi chưa đủ điều kiện giải quyết theo quy định pháp luật.
Theo Điều 147 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015:
Việc quy định thời hạn cụ thể nhằm bảo đảm xử lý nhanh chóng, tránh kéo dài gây ảnh hưởng đến quyền lợi của người liên quan.
Theo Điều 157 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, không được khởi tố vụ án hình sự trong các trường hợp:
Qua xác minh xác định không xảy ra hành vi phạm tội.
Có hành vi vi phạm nhưng chưa đủ yếu tố cấu thành tội phạm.
Theo quy định của Bộ luật Hình sự.
Không được xử lý hai lần đối với cùng một hành vi phạm tội.
Người thực hiện hành vi phạm tội không còn bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định.
Trừ trường hợp cần tái thẩm đối với người khác.
Một số tội danh theo Điều 155 Bộ luật Tố tụng hình sự chỉ được khởi tố khi có yêu cầu của người bị hại.
Ví dụ:
Nhiều người thường nhầm lẫn giữa khởi tố vụ án và khởi tố bị can.
Là xác định có hành vi phạm tội xảy ra.
Đối tượng hướng tới là vụ việc phạm tội.
Là xác định một cá nhân cụ thể đã thực hiện hành vi phạm tội.
Đối tượng hướng tới là người bị nghi thực hiện tội phạm.
Do đó, khởi tố vụ án luôn diễn ra trước khởi tố bị can.
Người tố giác tội phạm có các quyền cơ bản như:
Việc bảo vệ người tố giác là yếu tố quan trọng nhằm khuyến khích người dân tham gia đấu tranh phòng, chống tội phạm.
Khởi tố vụ án hình sự là giai đoạn mở đầu của quá trình tố tụng hình sự và có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc phát hiện, điều tra và xử lý tội phạm. Việc khởi tố chỉ được thực hiện khi có căn cứ xác định dấu hiệu tội phạm và phải tuân thủ chặt chẽ trình tự, thủ tục do Bộ luật Tố tụng hình sự quy định.
Khi có vướng mắc liên quan đến tố giác tội phạm, khởi tố vụ án, khởi tố bị can hoặc các vấn đề pháp lý hình sự khác, người dân nên tham khảo ý kiến luật sư để được tư vấn và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình một cách tốt nhất.
Nếu bạn hoặc người thân đang liên quan đến vụ án hình sự, hãy liên hệ ngay Công ty Luật TNHH Trường Nhựt để được luật sư bào chữa án hình sự hỗ trợ kịp thời, đúng pháp luật và bảo mật.Việc có luật sư hình sự tham gia sớm là yếu tố quan trọng giúp bảo vệ quyền con người và giảm thiểu rủi ro pháp lý.
Cám ơn bạn đã gửi đánh giá cho chúng tôi! Đánh giá của bạn sẻ giúp chúng tôi cải thiện chất lượng dịch vụ hơn nữa.
ĐÁNH GIÁ SẢN PHẨM