Trong hoạt động tố tụng hình sự, khởi tố vụ án hình sự là giai đoạn đầu tiên và có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, làm cơ sở cho việc điều tra, truy tố và xét xử người phạm tội. Tuy nhiên, không phải bất kỳ hành vi vi phạm nào cũng ngay lập tức bị khởi tố. Việc khởi tố vụ án hình sự phải được thực hiện theo trình tự, thủ tục và căn cứ chặt chẽ do pháp luật quy định nhằm bảo đảm quyền con người, quyền công dân cũng như tránh việc xử lý oan sai.
Vậy khởi tố vụ án hình sự là gì? Cơ quan nào có thẩm quyền khởi tố? Trình tự, thủ tục khởi tố vụ án hình sự được thực hiện như thế nào? Hãy cùng Công ty Luật Trường Nhựt tìm hiểu qua bài viết dưới đây.
Khởi tố vụ án hình sự là việc cơ quan có thẩm quyền ban hành quyết định khởi tố vụ án khi xác định có dấu hiệu tội phạm xảy ra.
Đây là hoạt động tố tụng mở đầu cho quá trình giải quyết vụ án hình sự và là căn cứ pháp lý để cơ quan điều tra tiến hành các hoạt động điều tra theo quy định của pháp luật.
Theo Điều 143 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015:
" Chỉ được khởi tố vụ án khi đã xác định có dấu hiệu tội phạm. Việc xác định dấu hiệu tội phạm dựa trên những căn cứ:
1. Tố giác của cá nhân;
2. Tin báo của cơ quan, tổ chức, cá nhân;
3. Tin báo trên phương tiện thông tin đại chúng;
4. Kiến nghị khởi tố của cơ quan nhà nước;
5. Cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng trực tiếp phát hiện dấu hiệu tội phạm;
6. Người phạm tội tự thú. "
Như vậy, việc khởi tố vụ án không được thực hiện dựa trên suy đoán chủ quan mà phải dựa trên các tài liệu, chứng cứ ban đầu thể hiện có dấu hiệu của hành vi phạm tội.
Điều 143 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 quy định các căn cứ để xác định dấu hiệu tội phạm gồm:
Tố giác tội phạm là việc cá nhân phát hiện và thông báo cho cơ quan có thẩm quyền về hành vi có dấu hiệu tội phạm.
Ví dụ:
Người dân phát hiện hành vi trộm cắp tài sản, lừa đảo chiếm đoạt tài sản hoặc cố ý gây thương tích và trình báo với cơ quan công an.
Cơ quan, tổ chức trong quá trình hoạt động có thể phát hiện hành vi vi phạm pháp luật hình sự và thông báo cho cơ quan tiến hành tố tụng.
Ví dụ:
Ngân hàng phát hiện khách hàng sử dụng giấy tờ giả để vay tiền và gửi văn bản đề nghị cơ quan công an xử lý.
Thông tin về hành vi phạm tội được đăng tải trên báo chí, truyền hình, mạng xã hội hoặc các phương tiện truyền thông khác cũng có thể là căn cứ để cơ quan có thẩm quyền xem xét khởi tố.
Ví dụ:
Báo chí phản ánh một đường dây sản xuất hàng giả quy mô lớn.
Trong quá trình thanh tra, kiểm tra hoặc thực hiện nhiệm vụ chuyên môn, cơ quan nhà nước có thể phát hiện dấu hiệu tội phạm và kiến nghị khởi tố.
Ví dụ:
Cơ quan thanh tra phát hiện hành vi tham ô tài sản hoặc lợi dụng chức vụ quyền hạn.
Trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, cơ quan điều tra hoặc cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra có thể trực tiếp phát hiện hành vi phạm tội.
Ví dụ:
Cảnh sát giao thông phát hiện phương tiện vận chuyển trái phép chất ma túy.
Người đã thực hiện hành vi phạm tội tự nguyện đến cơ quan có thẩm quyền khai báo hành vi phạm tội của mình.
Đây cũng là một trong những căn cứ để xem xét khởi tố vụ án hình sự.
Theo Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, các cơ quan có thẩm quyền khởi tố vụ án gồm:
Mỗi cơ quan thực hiện quyền khởi tố trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn do pháp luật quy định.
Trong thực tế, phần lớn các quyết định khởi tố vụ án được ban hành bởi Cơ quan Cảnh sát điều tra hoặc Cơ quan An ninh điều tra.
Sau khi tiếp nhận tố giác hoặc tin báo về tội phạm, cơ quan có thẩm quyền phải tiến hành kiểm tra, xác minh.
Theo Điều 147 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015:
Thời hạn giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm là:
Đối với vụ việc có nhiều tình tiết phức tạp hoặc cần kiểm tra, xác minh tại nhiều địa điểm:
Trường hợp đặc biệt:
Trong thời gian này, cơ quan có thẩm quyền sẽ tiến hành các hoạt động:
Sau khi kết thúc việc kiểm tra, xác minh, cơ quan có thẩm quyền phải ra một trong các quyết định sau:
Khi xác định có dấu hiệu tội phạm.
Đây là trường hợp phổ biến nhất khi các chứng cứ ban đầu đủ cơ sở cho thấy hành vi có dấu hiệu phạm tội.
Khi không có dấu hiệu tội phạm hoặc thuộc trường hợp không được khởi tố theo quy định pháp luật.
Ví dụ:
Áp dụng khi chưa đủ căn cứ kết luận và cần chờ kết quả xác minh, giám định hoặc kết quả từ cơ quan khác.
Điều 157 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 quy định các trường hợp không được khởi tố vụ án hình sự, bao gồm:
Đây là những căn cứ quan trọng nhằm bảo đảm việc xử lý hình sự đúng người, đúng tội và đúng pháp luật.
Không phải mọi tội phạm đều được khởi tố theo thủ tục thông thường.
Theo Điều 155 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, một số tội danh chỉ được khởi tố khi có yêu cầu của bị hại hoặc người đại diện hợp pháp của bị hại.
"Chỉ được khởi tố vụ án hình sự về tội phạm quy định tại khoản 1 các điều 134, 135, 136, 138, 139, 141, 143, 155, 156 và 226 của Bộ luật hình sự khi có yêu cầu của bị hại hoặc người đại diện của bị hại là người dưới 18 tuổi, người có nhược điểm về tâm thần hoặc thể chất hoặc đã chết."
Ví dụ:
Nếu bị hại rút yêu cầu khởi tố thì vụ án có thể bị đình chỉ, trừ trường hợp việc rút yêu cầu do bị ép buộc hoặc cưỡng ép.
Giai đoạn khởi tố có ý nghĩa đặc biệt quan trọng vì đây là thời điểm xác định vụ việc có được xử lý hình sự hay không.
Luật sư có thể hỗ trợ:
Việc có luật sư đồng hành từ giai đoạn đầu sẽ giúp hạn chế các rủi ro pháp lý và bảo đảm quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan.
Khởi tố vụ án hình sự là bước khởi đầu của quá trình tố tụng hình sự và chỉ được thực hiện khi có căn cứ xác định dấu hiệu tội phạm. Việc khởi tố phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự nhằm bảo đảm xử lý đúng người, đúng tội và tránh oan sai.
Khi phát hiện hành vi có dấu hiệu phạm tội hoặc khi quyền, lợi ích hợp pháp của mình bị xâm phạm, cá nhân, tổ chức cần chủ động thực hiện quyền tố giác tội phạm theo quy định của pháp luật. Đồng thời, việc tham khảo ý kiến luật sư ngay từ giai đoạn đầu sẽ giúp bảo vệ tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp của mình.
Công ty Luật Trường Nhựt với đội ngũ luật sư và chuyên viên pháp lý giàu kinh nghiệm luôn sẵn sàng hỗ trợ khách hàng trong các vụ việc hình sự, từ tư vấn, soạn thảo hồ sơ tố giác tội phạm đến tham gia bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp trong suốt quá trình tố tụng.
Nếu bạn hoặc người thân đang liên quan đến vụ án hình sự, hãy liên hệ ngay Công ty Luật TNHH Trường Nhựt để được luật sư bào chữa án hình sự hỗ trợ kịp thời, đúng pháp luật và bảo mật.
Việc có luật sư hình sự tham gia sớm là yếu tố quan trọng giúp bảo vệ quyền con người và giảm thiểu rủi ro pháp lý.
Cám ơn bạn đã gửi đánh giá cho chúng tôi! Đánh giá của bạn sẻ giúp chúng tôi cải thiện chất lượng dịch vụ hơn nữa.
ĐÁNH GIÁ SẢN PHẨM